اندیشه سیاسی سال بلو

لی ترپانیر و گلوریا کرونین / ترجمه و تلخیص حیدر خسروی

حیدر خسروی site edit

**

این کوته‌­نوشت به محیط و اندیشه­‌ی سیاسی سال بلو، یکی از بزرگترین نویسندگان امریکایی-شاید بزرگترین آن­ها-در نیمه­‌ی دوم قرن بیستم نگاهی می‌­اندازد. بلو نه‌تنها به برخی از مضامین عمده­‌ی سیاسی زمانه­‌ی خود و ما می­‌پردازد-هویت مذهبی، روابط نژادی و چندفرهنگ­‌گرایی- بلکه تکامل تفکر سیاسی خود او از تروتسکیسم به نومحافظه­‌کاری بازتاب­‌دهنده­‌ی بعضی از تغییرات مهم در اندیشه‌­ی سیاسی و سیاست امریکایی درون جریان اصلی نیز هست. از این جهت، خود اندیشه­‌ی سیاسی بلو در رمان­‌ها، داستان کوتاه­‌ها و مقالات‌­اش، تغییر سیاسی عمده در جریان اصلی امریکا از لیبرالیسم به محافظه‌کاری را ترسیم می­‌کند. بدین­‌رو، نگاهی موجز به آثار بلو مستلزم نگاهی موجز به فرایند تکامل سیاسی امریکاست.

سال بلو در دهم ژانویه ۱۹۱۵ در لاشین، مونترئال زاده شد، از والدینی که در سال ۱۹۱۳ از سنت پترزبورگ به آنجا مهاجرت کرده بودند. با این حال او پس از اینکه خانواده‌­اش در سال ۱۹۲۴ به هامبولت پارک شیکاگو نقل مکان کردند، در آنجا بزرگ شد. سال به‌­عنوان یکی از یهودیان امریکایی نسل اول، در مدرسه عبری نام نوشت و علاوه بر آن به مدارس عمومی شیکاگو هم می­‌رفت. وقتی هشت سال داشت، به بیماری سل مبتلا شد و مجبور شد چندین ماه در یک بیمارستان در انزوا به سر ببرد. در طول این مدت یک دنیای خیالی برای خود ساخت و با مسیح و عهد جدید مواجه شد، اما به‌­خاطر ترس از عصبانیت والدین­اش تصمیم گرفت درمورد آن چیزی به ایشان نگوید. بعدها وقتی هفده ساله بود، مادرش مرد. این دو اتفاق-مرگ مادر و گلاویزی با سل- او را در ترس دائمی از مرگ رها کرد.

بلو پس از فراغت از دبیرستان در سال ۱۹۳۳، وارد دانشگاه شیکاگو شد و سپس در سال ۱۹۳۵ برای تحصیل در رشته انسان‌شناسی به نورث­وسترن رفت. او مدرک لیسانس خود را در رشته‌­ی انسان‌­شناسی و جامعه­‌شناسی از نورث­وسترن در ۱۹۳۷ دریافت کرد و با هدف تحصیل در دانشگاه نیویورک عازم نیویورک شد. اما همان کریسمس به شیکاگو بازگشت و با همسر نخست­‌اش، آنیتا گاشکین ازدواج کرد و در ریونسوود ساکن شدند. در طول این مدت، بلو شروع به کار بر روی مرد معلق کرد و همزمان روی چند شغل دیگر مثل پروژه­‌ی نویسندگان پیشرو شیکاگو کار می­‌کرد. هرچند بلو در میان نویسندگان استالینیست احاطه شده بود، اما کمونیسم تروتسکیستی را به عنوان تفکر سیاسی خود برگزید.

بلو در سال ۱۹۴۰، به خدمت نظام فراخوانده و به کمپ ماریتایم در شیپشید بی وارد شد. در سال ۱۹۴۱ شهروند ایالات متحده شد. او در سال ۱۹۴۲ داستان کوتاه­‌های “دو تک­گویی صبحگاهی” و “ژنرال مکزیکی” را نوشت؛ و در سال ۱۹۴۴ مرد معلق را منتشر کرد و در همان زمان پسرش گریگوری نیز متولد شد. وی بین سال­‌های ۱۹۴۶ تا ۱۹۴۸ در دانشگاه مینسوتا تدریس می­‌کرد و در سال ۱۹۴۷ “قربانی” را نوشت. بلو در سال ۱۹۴۸ بورس گوگنهایم را بدست آورد که باعث شد در طول سال­‌های ۱۹۴۸ تا ۱۹۵۰ در پاریس زندگی و کار کند. در ۱۹۵۰ به نیویورک بازگشت و به صورت پاره­‌وقت به تدریس پرداخت و چند داستان کوتاه نوشت، از جمله: در جستجوی آقای گرین، در مقابل دیوار سنگی، از گولی مک دوول تا باشگاه هاسبین شیکاگو.

در سال ۱۹۵۰، بلو یک بورس نویسندگی در دانشگاه پرینستون دریافت کرد و سال بعد رمان پرسروصدای او “ماجراهای آوگی مارچ” منتشر شد. بلو در سال ۱۹۵۶ “دم را دریاب” را نوشت و با دومین همسرش، الکساندرا تشاکباسوف ازدواج کرد. آنان صاحب پسری به نام آدام شدند. سال بعد از انتشار “هندرسون پادشاه باران” یعنی ۱۹۶۰ آنان از هم طلاق گرفتند. در طول این مدت، بلو برای اینکه از فکر شکست ازدواج دومش رهایی یابد، یک تور سخنرانی را در اروپا شروع کرد.

در سال ۱۹۶۱، او با سوزان گلاسمان ازدواج کرد که پسر سومش دانیل از این ازدواج است. در ۱۹۶۲، به کمیته­‌ی اندیشه­‌ی اجتماعی در دانشگاه شیکاگو پیوست و “هرتزوگ” را در ۱۹۶۴ چاپ کرد. نمایشنامه­‌ی او، “تحلیل نهایی” در برادوی روی صحنه رفت اما به‌­زودی شکست خورد. بلو در سال ۱۸۶۸ نخستین مجموعه داستان کوتاه خود “خاطرات موسبی و داستان‌های دیگر” را منتشر کرد و همان سال از سوزان گلاسمان جدا شد. او در سال ۱۹۶۹ به عنوان یکی از اعضای آکادمی آمریکایی هنر و علوم انتخاب شد.

در طول دهه‌­ی ۱۹۷۰، بلو چند داستان کوتاه و همچنین رمان­‌های “سیاره­‌ی آقای سملر” (۱۹۷۰) و “هدیه‌­ی هامبولت” (۱۹۷۵) که به خاطر آن جایزه پولیتزر را دریافت کرد، و روایت غیرداستانی “به سوی اورشلیم و گذشته” (۱۹۷۶) را منتشر کرد. او همچنین در سال ۱۹۷۵ با چهارمین همسرش، الکساندرا تولکیا ازدواج کرد، ازدواجی که در ۱۹۸۵ به جدایی ختم شد. بلو در سال ۱۹۷۰، پس از آنکه با هو و سوت و هوار دانشجویان افراطی در مقابل دانشکده‌­ای که هیچ­گاه اعتراضی نبود، مواجه شد، سخنرانی‌اش در دانشگاه دولتی سانفراسیسکو را ترک کرد. وی در سال ۱۹۷۶ جایزه­‌ی نوبل ادبیات را از آن خود ساخت.

بلو در دو دهه­‌ی بعدی نیز به انتشار رمان­‌هایش ادامه داد: “دسامبر، ماه رئیس دانشکده” در ۱۹۸۲؛ ” از دلشکستگی جان بده” در ۱۹۸۷؛ “دزدی” و “ارتباط بلاروسی” در ۱۹۸۹؛ “واقعی” در ۱۹۹۷؛ و “راولستاین” در ۲۰۰۰. او همچنین مجموعه­‌ای از داستان کوتاه­‌ها را نیز منتشر کرد: “او با شرمساری‌اش” در ۱۹۸۴؛ “چیزی برای به یاد داشتن: سه داستان” در ۱۹۹۱؛ و “مجموعه داستان­‌ها” در ۲۰۰۱. وی همچنین به تدریس در موسسات گوناگون ادامه داد، مثل دانشگاه ییل، بارد کالج، و دانشگاه بوستون. بلو در سال ۱۹۸۹ با همسر پنجمش جانیس فریدمن ازدواج کرد و دختری به نام نائومی نصیبش شد. اکنون کوتاه از اندیشه­‌ی سیاسی سال بلو:

 اندیشه­‌ی سیاسی بلو اساساً ریشه در دغدغه­‌های فلسفی و مذهبی­‌ای دارد که مربوط به ازخودبیگانگی، معنویت و ماهیت تمدن مدرن است. به نظر بلو، ماهیت نامتجانس تمدن مدرن به همراه ماتریالیسم و آگاهی گمراه­‌کننده‌­ی آن باید مورد توجه خاص قرار گیرد و گاهی اوقات قهرمانان او، که اغلب از خود بیگانه هستند و از پوچی معنوی در رنج و عذاب به سر می‌برند، با این ویژگی­‌های تمدن مدرن به مقابله برمی­‌خیزند. این قهرمانان بلویی با غرقه شدن در وفور نعمتی که تمدن مدرن در کامروایی مادی و جنسی عرضه می­‌کند، تقلا می‌کنند تا معنای روحانی را هم در خودشان، یعنی در سنت‌های مذهبی و فکری، و هم در پذیرش جهانی معیوب اما زیبا بیابند. تلاش برای پروار کردن فردیت و کشف معنا در جهانی که به سوی همسان‌تر شدن پیش می­‌رود و مدام زندگی خصوصی را تهدید می­‌کند، یکی از- اگر نگوییم نخستین- دل­مشغولی‌های فلسفی در نوشتجات بلو است.

در دنیای بلو، روشنفکران اروپایی­مسلک و سنت­گرا در کنار اراذل بی­‌چشم و رو و کاسب­کاران شیاد، سبکی کمیک می­‌سازند که بهشت و دوزخ را تلفیق می­‌کند: دیدگاه­‌های نافذ سیاسی در کنار زبان عامیانه‌­ی خیابانی و بذله‌­گویی­‌های سخیف و رکیک قرار می­‌گیرند. تلفیق این طبقات در جهان بلو فضایی عمیق و بارور ایجاد می­‌کند که در آن ما نه­‌تنها سطحی بودن و پریشانی خیابان را درمی­‌یابیم بلکه خطرات سولیپسیسم[۲] فکری و انزوای روحی را نیز تشخیص می­‌دهیم. مثل چارلی سیترین در هدیه‌­ی هامبولت (۱۹۷۵)، این جهان می­‌تواند از ما در برابر حقیقت بزرگ محافظت کند؛ اما همچنین مانند هری ترلمان در واقعی (۱۹۹۷) فکر و اندیشه­‌های ما می‌­تواند ما را از انسانیت دور کند.

هرچند بلو از اینکه نویسنده‌­ای یهودی خوانده شود مو به تن­اش سیخ می­‌شد اما قهرمانان‌­اش اغلب یهودی هستند، که این موضوع به او این اجازه را می­‌دهد تا دریافت تراژیک این قهرمانان از تاریخ را علیه خوشبینی امریکایی به کار ببرد. بلو در برخی از آثارش مثل ماجراهای اوگی مارچ و هندرسون پادشاه باران، بر خصایل امریکاییِ کاوشگری، بی­‌قراری و شوروشوق تأکید می­‌کند، حال آنکه در رمان­‌های دیگر مثل قربانی، سیاره آقای سملر و هرتزوگ، یهودیت نقشی بنیادین در هویت قهرمانان ایفا می‌­کند و بیانگر نوعی بازگشت به سنت مذهبی است. با این حال، بلو در تمام رمان­‌هایش نه­‌تنها جنبه­‌های گوناگون زندگی امریکایی را به نقد می­‌کشد، بلکه احساسی اصیل از قدردانی را نیز نسبت به آن نشان می­دهد و جذبه­ای بی‌پایان توأم با یگانگی و شور و شوقِ این کشور را به تصویر می­‌کشد.

در نوشتجات اولیه­‌ی بلو مثل مرد معلق و داستان کوتاه­‌هایش، “دو تک­گویی صبحگاهی”، “آقای کاتز و آقای کوهن”، و “ژنرال مکزیکی”، آنچه می­بینیم این است که در این دوره تفکر سیاسی خود بلو از تروتسکیسم به دموکراسی اجتماعی تکامل می‌یابد. با این حال، او در سال‌­های بعد در خاطرات موبسی عقاید خام سیاسی دوران جوانی خود را منعکس می­‌کند. او همچنین می­داند که این تجارب اولیه هیچگاه او را ترک نخواهند کرد و در نتیجه او همواره در یک گفتگوی سیاسی با چپ درگیر خواهد بود، حتی وقتی که با آن مخالف باشد.

بلو در رمان هندرسون پادشاه باران، به مسئله­‌ی سیاست استعماری و به­‌خصوص نقش نژاد می­‌پردازد. هرچند رمان در نگاه نخست به نظر می‌­رسد در جهت تقویت ایدئولوژی­‌های نژادی سیاست استعماری حرکت می­‌کند، اما درواقع این چشم‌اندازها را از طریق عناصر غریب و مضحکِ موجود در رمان از درون تخریب می­‌کند. این عناصر کمیک، طبق تحلیل باختین، پایه‌های گفتمان ایدئولوژیکی سیاست استعماری را سست می­‌کنند و بدین­وسیله محدودیت­‌های این دیدگاه­ها را آشکار می‌سازند.

بلو همچنین در آثاری چون هدیه هامبولت و سیاره آقای سملر به مسئله­‌ی نژاد می­‌پردازد. در این آثار بلو امریکا را در سنت اومانیستی لیبرال عصر روشنگری می­‌بیند و به­‌عنوان مکانی برای فرار از سرزمین‌های سرکوب­شده. با این حال، حضور افریقایی-امریکایی­‌ها فهم رادیکال از این سنت اومانتیستی لیبرال به­‌عنوان همسانی سفید را پررنگ می­‌کند. این بدین معناست که تعلق بلو به این سنت اومانیستی لیبرال مسئله را بغرنج‌­تر می­‌کند.

سال بلو در رمان­‌های قربانی و سیاره آقای سملر به مسئله‌­ی هولوکاست نیز می­‌پردازد. به نظر بلو، هولوکاست نه‌­تنها شکست اخلاقی تمدن مدرن را عیان می­‌سازد، بلکه شکست فکری آن را نیز به خاطر تصور جهانی که در آن اندیشه­‌ها و فرهنگ می‌توانند به زندگی جانی دوباره ببخشند، نشان می­دهد. به سخن دیگر، هولوکاست شکست عقل را آشکار می­کند و این گواه عیان را که انسان­‌ها قادر به خلق اشکال نامحدود برهان­‌های بیمارگونه هستند. در هر دو رمان، شهر نیویورک تبدیل می‌­شود به قبرستان واقعی یک اروپای جنگ­زده که در نومیدی به سر می­‌برد.

بلو در دهه­‌ی ۱۹۶۰ مدافع محافظه­‌کاری فرهنگی در برابر گرایش چپ جدید است که زیربنای اعتراضات دانشجویی و سیاست چندفرهنگی است. بلو در سخنرانی­اش در دانشگاه دولتی سانفرانسیسکو فلوید سالاس را به‌عنوان نماینده چپ جدید می­‌بیند که خطری بزرگ برای تمدن غربی می­‌شماردش. هرچند بعدها معلوم شد او هیچ خطری نداشته است. سال بلو در رمان “راولستاین” دوستی­اش با آلن بلوم را به‌­عنوان پاسخی فکری به صحت سیاسی چپ فرهنگی نشان می‌دهد. درحالی که راولستاین سنت فلسفی و فکری سنت غربی را نمایندگی می­‌کند، شیک (راوی رمان) تجسم ارزش­‌های ادبی و زیبایی­‌شناسانه‌­ی تمدن است.

سال بلو سرانجام در ۵ آوریل ۲۰۰۵ در بروکلین، ماساچوست از دنیا رفت. او در کنار جایزه‌­ی نوبل و پولیتزر، نشان ملی هنر در سال ۱۹۸۸ و جایزه کتاب ملی را نیز سه بار (۱۹۵۴، ۱۹۶۵، ۱۹۷۱) از آن خود ساخت. بلو در کنار فیلیپ راث و یودورا ولتی، یکی از سه نویسنده متاخر است که آثارش توسط کتابخانه‌­ی کنگره (در ۲۰۰۳) چاپ شده است. جایگاه او در ادبیات امریکا به خوبی مشخص است و سال­ها زمان خواهد برد تا تأثیر او نه­‌تنها بر ادبیات بلکه بر سیاست، فلسفه، مذهب و مطالعات امریکایی کشف شود.

[۱] Saul Bellow: نویسنده­ی شهیر امریکایی/کانادایی برنده جایزه‌­ی پولیتزر و نوبل

[۲] Solipsism: تفکری است مبنی براین که هر دانشی که در خارج از ذهن باشد نامطمئن است و جهان بیرونی و اذهان دیگران غیرقابل شناخت هستند و انسان تنهاست و هیچ کس قادر به درک او نیست.(م)

** حیدر خسروی

1 Comment on اندیشه سیاسی سال بلو

  1. با تشکر از شما، آشناکردن دیگران با افکار و ایده های جدید (اگر حتی نه برای همه، دست کم برای عده ای) ازجمله کارهای اخلاقی-آکادمیک(در معنای درست کلمه) است. سپاس

Leave a comment

Your email address will not be published.


*