آموزش رایگان: چرایی برونداد نامطلوب؟

سعید ماخانی

%d9%85%d8%a7%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c-site-edit

**

اگر آموزش رایگان در مدرسه را کنار بگذاریم، آموزش رایگان دانشگاهی در ایران همواره دالّ بر شگفتی‌های فراوانی بوده است. این شگفتی‌، در درجه‌ی نخست، ناشی از علاقه‌ی بسیاری است که محصلین و خانواده‌هایشان برای استفاده از آموزش رایگان در دانشگاه دارند: یعنی قبولی در دانشگاه سراسری به عنوان مجموعه دانشگاه‌های برخوردار از کیفیت مطلوب. از سوی دیگر، آن چه بیش از هر چیز موجب شگفتی و تامل است بروندادِ(output)  ناچیزِ آموزش رایگان در سطح دانشگاه هاست. به نظرم فهم ما از آموزش رایگان تابع همان تعبیری است که جامعه‌شناسی ایرانی، عباس کاظمی، از آن با عنوان مکدونالدیزه شدن دانشگاه و تبدیل‌شدن دانشگاه به یک ذائقه در سبک زندگی ما یاد می‌کند. بر این اساس، پرسش اصلی این است که چرا خروجی آموزش رایگان، علیرغم صرف هزینه‌های هنگفت، تا این حد ناچیز است؟ ضعف کیفی در آموزش رایگان، از آن‌جایی که خودِ آموزش مسئله‌ای اجتماعی است، تابع مسائل و موضوعات اجتماعی است. آن طور که من می‌فهمم، اساسی‌ترین موضوع اثرگذار بر معضل آموزش بیکاریِ چشم‌گیر قشر تحصیلکرده در جامعه است. بیکاری و عدم برخورداری از چشم‌انداز مناسب، همواره نوعی یأس و ناامیدی را نزد دانشجویان فعال کرده است که هرگونه امکانیت بهره‌برداریِ اجتماعی از آموزش‌های دانشگاهی را به سخره بگیرند. محصلین می‌دانند که با وجود تحصیل در معتبرترین دانشگاه‌های کشور همچنان بی‌اثر خواهند بود. البته این مسئله تنها یک‌روی سکه است. سکه‌ی روی دیگری هم دارد که وجه متناقض‌نمای روی نخست آن است. چه دانشجو علیرغم عدم بهره‌مندی از آن‌چه خود را مستحق آن می‌داند، باز هم ترجیح می‌دهد در دانشگاه بماند و ادامه‌ی تحصیل دهد. ادامه‌ی تحصیل راهی برای فرار از مسئولیت‌های اجتماعی‌ای است که به اقتضای سن دانشجو بر او بار می‌شود: او به خوبی می‌داند که پدر نوعی‌اش در سنینی حتی کوچک‌تر از او در کجای جهان قرار داشته است. این روی سکه با موضوع دیگری هم در ارتباط است. دانشجو برای ادامه‌ی تحصیل در دانشگاه‌های رایگان تلاش می‌کند تا با قبولی در آن و بهره‌مندی از آموزش رایگان به خود اثبات کند که “فرد مهمی” است، و جامعه قدر او را نشناخته است!. چنین فردی همواره این سوال را می‌پرسد که جامعه برای من چه کرده است؟ حال این‌که جامعه دِین خود را با فرآهم‌کردن امکان آموزش رایگان برای او ادا کرده است. در این‌جا دومین عامل مهم در کیفیت نامطلوب آموزش رایگان رخ می‌نمایاند. به سبب این‌که از یکسو عوامل و معضلات اجتماعی افراد را کرخت می‌کند، و از سوی دیگر تحولی سوبژکتیو در فرد رخ می‌دهد، آن هم با این مضمون که فرد مهمی هستم که شایستگی‌ای بالاتر از این ها دارم، و بهتر است برای آن‌چه مستحق آن هستم کمی بیشتر صبر کنم. مورد آخر نتیجه‌ی مستقیم اسطوره‌سازی جامعه و خانواده‌ها از آموزش رایگان در سطح دانشگاه است. بنابراین حل مسئله‌ی کیفیت نامطلوب آموزش رایگان در وهله‌ی نخست به امر اجتماعی و تحول و اصلاح در نظام توزیع کار بازمی‌گردد، و در مرحله‌ی بعد نیازمند اسطوره‌زدایی از مفهوم استعلایی آموزش رایگان است: یعنی باور کنیم که بهره‌مندی از آموزش رایگان نه ناشی از مشارکت ما در عالم کیهانی! که ناشی از تلاش و ممارست بوده است.

** سعید ماخانی، دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی دانشگاه تهران

1 Comment on آموزش رایگان: چرایی برونداد نامطلوب؟

  1. سلام دکتر عزیز و دوست داشتنی خودم.
    بنازم به قلم و موضوعی که بهش پرداختی .

Leave a comment

Your email address will not be published.


*